DAMLA SULAMA
Sulama tarımsal üretimin en önemli girdisidir. Su kaynaklarının kıtlığı en etkin şekilde sulama yapılmasını zorunlu kılamktadır. Suyu en etkin ve verimli bir biçimde kullanmak içinde modern sulama sistemlerinin kurulması gerekmektedir.

0542 513 08 80

DAMLA SULAMA
Sulama tarımsal üretimin en önemli girdisidir. Su kaynaklarının kıtlığı en etkin şekilde sulama yapılmasını zorunlu kılamktadır. Suyu en etkin ve verimli bir biçimde kullanmak içinde modern sulama sistemlerinin kurulması gerekmektedir.

Geleneksel yüzey sulama yöntemleri belki uygulama olarak en ucuz ve fakat su israfının fazla olduğu yöntemlerdir. Ve bu sulama yöntemleri ancak tesviye edilmiþ arazilerde uygulanabilir. Ayrýca suyun bol ve kalite olarak, sulamaya elveriþli olmasý gerekmektedir.
Suyu kýt ve tuzlu olan bölgeler de ise bölgelerin iklimi ve arazisi ekonomik deðeri yüksek bitkilerin yetiþtirilmesine elveriþli ise suyun sorunlu olmasý elbetteki engel deðildir. Ekonomik deðeri yüksek bitkilerin getirileri suya harcanan parayı finanse edebilecektir. Suyun sorunlu olduğu yerlerde suyun sorunlarýný ortadan kaldýran yeni bir sulama yöntemi geliþtirilmiþtir. Dünyada ve ülkemizde hızla kulanım alanları artan sulama yöntemi damla sulama yöntemidir.

.Damla sulama yöntemi gelenekselle kıyaslandığında pahalı bir uygulamadır. Ancak kurulumu gerçekleştikten sonra sulama işçiliğinden kazanılmakta, ayrınca daha sağlıklı bir sulama gerçekleştiğinden verimi arttırıcı etkisinden dolayı bir süre sonra yatırımı finanse etmektedir. Ekonomik değeri yüksek bitkilerde uygulanmaktadır.
Damla sulama; suyunun kýt (sýnýrlý), sorunlu (tuzlu) olduðu bölgelerimizde özellikle hafif bünyeli topraklarda ekonomik yönden deðerli (sebze, meyve gibi) bitkilerin sulanmasýnda kullanýlabilir.

DAMLA SULAMA NEDÝR
Damla sulama ; Sulama suyunun, filtre edilip süzüldükten sonra, eriyebilir gübre ile veya gübresiz olarak toprak yüzeyine veya içine damlalar halinde verilmesine damla sulama denir. Suyun damlalar halinde verilebilmesi için basýncýnýn düþük olmasý gerekir, yüksek olması durumunda basınç düşürücü aparatlar kullanılmaktadır.

DAMLA SULAMA SÝSTEMÝ NELERDEN MEYDANA GELİR
Damla sulama sisteminin can damarı Damlatýcýlardýr. Damlatýcýlar plastikten yapýlýrlar ve Lateral adý verilen 12 ile 32 santimetre çapýndaki borularýn üzerine monte edilirler. Damlatýcýlar suyu saatte birkaç litrelik bir Debi (miktar) ile topraða damlatýrlar.
Bir damla sulama sistemi, damlatýcýlarýn dýþýnda 4 kýsýmdan meydana gelir. Bunlar;
a) Kontrol Ünitesi bölümü
b) Ana Boru Hattý
c) Yan Ana Boru Hattý
d) Lateral borular.
a) Kontrol Ünitesi bölümü: Suyun ve gübrenin süzüldüðü filtreler, basýncýn kontrol edildiði basýnç ölçerler (manometreler), gübreleme tankları ve vanalardan oluşur. Kontrol ünitesinde üç tane süzgeç bulunur. Bunlardan birincisi kaba parçalarýn kendi aðýrlýklarýyla çöktüðü Kaba Süzgeç (hidro-siklon), ikincisi ince parçalarýn süzüldüðü Kum- Çakýl Filtre ve üçüncüsü ise kum-çakýl filtreden geçen çok ince parçalarýn ve gübrenin erimeyen kýsýmlarýnýn süzüldüðü Elek Süzgeçtir.
b) Ana Boru Hattý: Kontrol ünitesinden geçen su ana boru hattý ile yan ana borulara iletilir. Ana boru hattý P.V.C., polietilen, galvanizli çelik veya asbestli borulardan döþenebilir.

c) Yan Boru Hattý: Ana borudan suyu alýp, laterallere taşınmasını sağlar. Yan ana boru hattý bazý durumlarda toprak yüzeyi üzerinden gider. Bu sistemlerde yumuþak (polietilen) boru kullanýlýr. Bazý sistemlerde ise yan boru hattý toprak altýndan gider. Bu durumda da sert boru (P.V.C. veya galvaniz borular ) kullanýlýr.
d) Lateral: Üzerinde damlatýcýlarýn belli aralýklarla baðlandýðý yumuþak (polietilen veya yumuþak P.V.C.) boru hattýna lateral denir. Laterallerin toprak yüzeyinden gidenleri toprak altýndan gidenlerine göre daha çok kullanýlmaktadýr.

DAMLA SULAMA YÖNTEMÝNÝN YARARLARI NELERDÝR
- Damla sulama yönteminde su çok verimli bir şekilde kullanýlabilir. Çünkü bu yöntemde su direk olarak bitki köklerine verileceğinden su kaybı en aza iner. hem gereksiz toprak yüzewyi ıslatılmadan su israfı önlendiği gibi , damlaların yavaş yavaş kökler tarafından emilmeside fazla suyun toprakta süzülüp yeraltına inmeside en az seviyededir. yaðmurlamada olduðu gibi havada hareket etmez ve bitkinin toprak üstü kýsmý ýslatýlmaz. Dolayýsýyla ýslatýlan alan dýþýndaki toprak ve yaprak yüzeyinden buharlaþma ile su kaybý da olmayacaðý için sistemde su kaybý en aza inmiþ olur.
- Bu yöntemde tuzlu sular sýk aralýklarla topraða verilmezse, toprak suyundaki tuz miktarý aþýrý düzeye ulaþmaz ve bitkilerin tuzdan zarar görmesive toprakta tuzlanma önlenir.
- Damla sulama yöntemi ile sulanan bitkilerde verim artışı dikkate değerdir ayrıca ürün kaliteside artar.

-Ayrýca bitkinin ýslanmasý ve toprak yüzeyi ýslanmasý en az olmasý nedeniyle damla sulamasýyla nemli hava nedeniyle oluşan bitki hastalýk ve zararlýlarýnýn geliþmesi önlenmektedir.
- Damla sulamasý, plastik örtüler altýnda yetiþtirilen bitkiler için çok uygundur. Çünkü lateral borular plastik örtüler altýna yerleþtirilebilir. Ayný zamanda sistemin çalýþmasý rüzgardan etkilenmez ve bu sistemle gübre sulama suyu ile beraber verilebilir.

- Damla sulama yönteminde toprak rastgele ıslanmadığından , toprak yüzeyinde yabancı otlarda oluşmayacaktır. yada çok daha az oluşacaktır.. Çünkü bu yöntemle sulanan arazilerde, sýralar arasýndaki toprak sulanmayarak kuru kalacaktýr. Dolayýsýyla da bu kuru toprakta yabancý otlar iyi bir geliþme gösteremeyecektir. Bunun yanýsýra topraðýn yüzeyinin kuru kalmasý sayesinde toprak iþleme, ilaçlama, hasat ve taþýma iþleri sulama anýnda bile yapýlabilmektedir.


- Bu yöntem eðimli arazilerde diðer sulama yöntemlerine göre su ve toprak kaybýna yol açmaksýzýn daha baþarýlý ve kolay bir þekilde uygulanabilir.
DAMLA SULAMA YÖNTEMÝNDE OLUMSUZLUKLAR
- Bu sistem týkanmaya karþý çok hassastýr. Çünkü su damlatýcýlarýn küçük deliklerinden geçerken temiz olmaz ise içindeki kuru parçacýklarý ve yosunlar vasýtasýyla damlatýcýlarý týkayabilir. Týkanan bir damlatýcýnýn bulunmasý çok zor ve pahalý olduðu için bu yöntemde su süzgeçlerden geçirilip süzülmeden kullanýlmamalýdýr.
- Sulamada kullanýlan bütün sular, bir miktar erimiþ durumda tuz içerirler. Bitkiler topraktan suyu aldýkça tuzun çoðu geride kalýr. Sulama mevsiminde bu tuzlarýn çoðu toprakta ýslak alanlar ile kuru alanlar arasýnda toplanýr. Bu noktalarda biriken tuz hafif bir yaðmur ile aþaðýda köklerin sýk bulunduðu yere doðru yýkanýr ve bitkiler bu tuzdan zarar görür. Bu zararý en az düzeye indirmek için damla sulama sistemi yaðýþlý dönemlerde çalýþtýrýlarak tuzlarýn yýkanmasý saðlanabilir.

Yağmurlama Sulama Yönteminin Üstünlükleri

YAĞMURLAMA SULAMA SİSTEMİ MONTAJI

Bitkisel peyzaj alanlarının yağmurlama sulama sistemleriyle sulanması için yapılan projede hatları ve yönleri uygun bir biçimde gösterilen ana boru ve laterallerin montajı, boru hatları boyunca kazılacak kanallar içinde yapılır.
Kazı yapılacak hatlar ve başlıkların bulunacağı noktalar projeye uygun olacak şekilde işaretleme boyası ile işaretlenir. Eğer alanda mevcut çim varsa, işaretlenen hattın kenarı boyunca, borunun döşeneceği yerden yaklaşık 60 cm. uzaklığa bir plastik örtü serilerek düzgün olarak çıkartılan çimin toprakla karışmaması ve tekrar kullanılmasını sağlamak amacıyla çim bu örtü üzerine serilir (Gökkaya 2000). Kazı yapılacak kanalların boyutları, boru çapına ve iklim koşullarına göre çeşitli ölçülerde olabilir.
Sıcak ve ılıman iklime sahip yerlerde genellikle kanal boyutları 0.80 x 0.60 m. , soğuk iklim koşullarında ise 1.20 x 0.60 m boyutlarında kazılır. Kanalların iklim faktörlerine göre değişik boyutlarda kazılması, özellikle don olaylarının etkin derinlikleriyle ilgilidir.
Donun etkilediği toprak katmanlarındaki borular içinde su bırakılmış olması durumunda, donan suyun genleşmesi sonucunda boruları patlatma olasılığı vardır.
Bu nedenle soğuk bölgelerde don olayının boruları etkilemesini önleyecek boyutlarda kanal kazılması zorunludur. Ayrıca üzerinden ağır yük geçen ve korumasız yerlerde de kanal derinliği artırılmalıdır (Gökkaya 2000).
Özellikle ana boru çaplarının laterallere göre daha büyük olacağı göz önüne alınarak, boru çapının büyüklüğüne göre kanal boyutlarının artırılması gereklidir.
Ancak boruların gereğinden fazla derine gömülmesi, özellikle bir arıza olasılığı ile onarım yapılması gerektiğinde derin kanallarda çalışma güçlüğü yaratır.
Kanalların projede gösterildiği şekilde, düz olarak kazılmasına önem verilmelidir (Gökkaya 2000). PVC Boruların Montajı Sulama sisteminde boruların montajı, su kaynağından başlanarak boru hatlarının uzantısı boyunca uç kısımlara doğru yapılmalıdır.

Sulama Montaj işlemleri

Boruların contalı veya yapıştırma tip olmasına göre değişik şekilde uygulanır. Uzunlukları 6 m. olan PVC boruların bir ucu düz diğer ucu muf denilen ve boru gövdesine göre çapı daha geniş, contalı borularda contanın yerleştirileceği bir yatağı bulunan yapıştırma borularda ise düz yapıdadır (Gökkaya 2000). PVC boru ve bağlantı parçalarının birleştirilmesine dikkat edilmesi gereken kurallar aşağıdaki gibidir; 1. Kesme - PVC borular, keskin olmak koşuluyla; demir testeresi, elektrikli testereler ya da makas kesici ile kesilebilir. Boru ucunun düzgün ve eksenine dik açılı kesilmesi, sağlıklı bir yapıştırma için şarttır. Boru ucunda bir hasar veya çatlak gözlenirse, bu bölüm en az 5 cm. geriden kesilerek çıkarılmalıdır. 2. Pahlama - Kesme işleminde borunun iç ve dış yüzeyinde oluşacak çapaklar, sağlıklı yapışmayı engelleyeceğinden; pahlama konisi, eğe veya çakı ile temizlenmelidir. Pahlama konisinin, boru ucuna vereceği hafif eğim, parçaya geçişi kolaylaştıracağı gibi, yapıştırıcının ayrılarak birleşme bölgesinin dibinde toplanmasını da engelleyecektir. 3. Birleştirme hazırlığı - Yapıştırılacak boru ve parça yüzeyi kir, yağ ve nemden arındırılmalıdır. 4. Zımpara veya temizleyici sıvı uygulaması- Zımpara kullanımında borunun dışı ve parçanın içi birleştirilecek yüzeylerin parlaklığı alınacak kadar ince bir zımpara ile zımparalanmalıdır.
Temizleyici sıvı kullanımı tercih edilirse yine borunun dışı ve parçanın içine fazla akarak birikinti yaptırmadan sürülmelidir. 5. Yapıştırıcı uygulaması - Sadece PVC ile uyumlu yapıştırıcılar kullanılmalıdır. Yapıştırılacak yüzeyler zımparalanmış olmalıdır. Yapıştırıcı; önce borunun dış ucuna , tüm yüzeye eşit miktarda kalın bir tabaka halinde, daha sonra parçanın yapışacak iç yüzeyine ince bir tabaka olarak uygulanmalıdır. Yapıştırıcının özelliğini kaybetmemesi için kutunun ağzı uzun süre açık bırakılmamalıdır. 6. Birleştirme-Yapıştırıcı uygulandıktan sonra beklemeden; boru, parçanın içinde 1/4 ile 1/2 tur arası döndürülerek yerleştirilmelidir. Böylece yapıştırıcının eşit miktarda dağılımı sağlanmış olur.
Tüm kaynamanın gerçekleşmesi için bağlantı yeri hareket ettirilmeden yaklaşık 10 saniye beklenmelidir. Yapıştırıcı uygulandıktan sonraki kuruma süresi; borunun çapına, ortam sıcaklığına ve nispi neme bağlıdır. Kuru, sıcak ortamlar ve küçük çaplı borular için bu süre daha kısadır. Son yapıştırıcının uygulanmasından sonra sistemin basınç denemesine hazır hale gelmesi için gereken en az bekleme süreleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Çizelge 4. Basınç denemesi için ortam sıcaklığı ve boru çapına bağlı olarak bekleme süreleri Ortam sıcaklığı
Boru dış çapı (20-32 mm)

45°C' nin üzeri
1 saat

4°C – 15°C
2 saat

4°C' nin altı
4 saat
4°C' nin altındaki yada 38°C' nin üzerindeki ortamlarda yapıştırma yapılırken daha dikkatli davranılmalıdır. Çok sıcak ortamlarda yapıştırma yüzeylerine sürülen yapıştırıcının kurumamasına ve donmuş yapıştırıcıların tekrar kullanılmamasına özen gösterilmelidir. PVC boruların kanallara ters döşenmesinden kaçınılmalıdır. Boru içerisinde ters doğrultuda akan su, basınç ve hızın etkisiyle boruların ek yerlerinde türbülans meydana getirir. Bu olgu zamanla tangiti aşındırarak borudan su sızmasına, hatta borunun patlamasına neden olur.
Contalı borularda ise contanın görevi; suyun sızmasını önlemektir. Sızdırmayı önleme, güç kaynağına göre aksi yönde olan conta kanatlarının, pompanın durmasından sonra suyun geriye doğru hareketinde açılmasıyla gerçekleşir. Boru ters döşendiğinde basınç ve hız, conta kanatlarını zorlayarak suyun sızmasına neden olur. PVC borular kanallara yerleştirilmeden önce kanalın tabanına en az 15 cm. kum serilmeli, boru yerleştirildikten sonra da en az 10 - 15 cm. kum ile örtülmelidir. Bunda amaç; PVC boruların kırılganlığı nedeniyle sert cisimlerin darbelerinden korunmasıdır.
PE Boruların Montajı PE boruların kangal şeklinde üretilmeleri ve boylarının uzun olması nedeniyle montaj işlemleri PVC boruların yapıştırma işlemine göre daha kolaydır (Gökkaya 2000). PE boruların eklenmesi, bağlantı parçaları ile yapılır. Kangal boru eksenine dik olarak bir testere ile kesilir. Kesilen boru uçları bir eğe ile 15° olacak şekilde konikleştirilir. Bağlantı parçasının iki ucunun içinde; a) Yarık conta b) Baskı conta c) O - ring d) Somun' dan Oluşan bir düzen vardır. Bağlantının gerçekleşmesi için iki borunun uçları bağlantı parçasının iki tarafından sıkılmak suretiyle birleştirilir. 40 mm' den büyük borularda somun boru anahtarı ile sıkılmalıdır.
Boru uçlarının bağlantı parçasına yerleştirilmesi için borular çevrilerek iç kısımdaki çıkıntıya kadar itilerek yerleştirilir. PE boruların bağlantı elemanlarıyla birleştirilmesi, iki borunun birleştirilmesi işlemi ile aynıdır. PE sistemde, PVC' de olduğu gibi erkek ve dişi dişli ek parçalarda kullanılır. Bunlar birbirleriyle dişli uçları sayesinde birleştirilir. PE borularda yapıştırma işlemi yapılmaz.
Yağmurlama Başlıklarının Montajı
Yağmurlama başlıkları lateral hatta uzatma borusuyla bağlanır.
Bu boru galvaniz ya da PE olabilir. Genelde kolay bükülebilmesi özelliğiyle yumuşak PE boru tercih edilir. Bir ucu belirli uzaklıktaki laterale bağlanmış olan PE borunun diğer ucu özel teflon sarılmış dirsekle yağmurlama başlığına bağlanır (Gökkaya 2000).
Yağmurlama başlıklarının konumlarının doğru yerde olması gereklidir. Projede belirlenen yerden faklı bir yere yerleştirilirse ıslatılması istenmeyen alanlara da su iletilebilir ya da eş su dağılımı sağlanamaz (Gökkaya 2000).
Tasarım ve projelemede; bir yağmurlama başlığının önünde ağaç, bitki grubu veya yüksek boylu bitkilerin yer alması veya geniş çim alanlarında yağmurlama başlıklarının zemin üzerinde kalması çimin biçiminde ya da dış etkilere karşı sorun yaratacak konulardır. Bu durumda proje beklenen sonucu vermeyecektir. Projeleme sırasında farklı boylarda olan yağmurlama başlıklarından yararlanarak ve peyzaj projesini hazırlayan mimarla koordineli çalışarak bu sorunlar çözümlenmelidir.

sulama sisteminin çalıştırılması